سنجش مفهوم قلمرو مطلوب در فضاهاي همگاني شهري (مطالعه موردي: پل طبيعت تهران)

Evaluation of desirable public territory ( A case study for attendants in Tabi'at bridge)

انسان‌ها به همان اندازه كه ماحصل محيط اجتماعي هستند، ساخته‌ي محيط فيزيكي نيز به‌شمار مي‌روند. از ديدگاه روانشناسي– اجتماعي، چهار مفهوم خلوت، فضاي شخصي، قلمرو و ازدحام، پايه و اساس رفتارهاي فردي و اجتماعي انسان در رابطه با محيط است. در همين راستا، مفاهيم فوق كه برگرفته از علم پروكسميك (Proxemics) مي‌باشند، پايه‌ايي براي تحقيق در مورد رفتار محيطي انسان معرفي شده‌اند. در اين مقاله، به مفهوم قلمرو به‌عنوان يكي از عوامل تأثيرگذار درآسايش رواني افراد و لازمه شكل‌گيري آن در فضاهاي همگاني پرداخته شده است. هدف اصلي اين پژوهش، بيان اهميت طراحي همساز با روان انسان بخصوص در فضاهاي انسان ساز (فضاهاي همگاني) در قالب سنجش مفهوم قلمرو مي‌باشد. پژوهش حاضر از نوع كمي و روش توصيفي-تحليلي بوده و از دستگاه GPS براي موقعيت‌سنجي 372 نفر از مخاطبان در شرايط يكسان در بستر پل‌طبيعت استفاده ‌شده است. نظر به هدف پژوهش، شناسايي محدوده‌هاي مطلوب جهت تأمين قلمرو مكاني افراد كه در فضاهاي مكث تعبير مي‌يابد، متغير ثابت زمان در نظرگرفته شد تا با تغير هر 5 ثانيه، مختصات مكاني افراد ثبت شود. داده‌هاي استخراج شده از GPS با فرمت .gpx توسط نرم افزار Garmin Base Camp مورد تحليل قرارگرفته و سپس با ارزيابي محدوده‌هاي مطلوب، شاخص‌هاي شكل‌گيري قلمرو همگاني بازنگري و تبيين شده است. فضاهاي شهري اعم‌ از پياده‌راه‌ها كه تأكيد بر مكث و سكون انسان دارد، بايد فاكتورهايي چون عرصه‌بندي مطلوب، ساختار فضايي مناسب، نظم، آسايش‌فيزيكي، امنيت انعطاف‌پذيري، خوانايي، تعامل و مشاركت‌مردمي، هويت و ارزش‌هاي فرهنگي را جهت تحقق قلمرو همگاني مطلوب دارا باشند. نتايج تطبيق‌سنجي محدوده‌هاي مطلوب و طرح موجود حاكي از آنست كه %33 از فضاهاي مطلوب شناسايي شده در اين پژوهش، فاقد تمهيدات اوليه براي تداعي قلمرو مكاني در طراحي هستند. همچنين، 53% از محدوده هاي تعريف شده براي مكث در طرح، فاقد كيفيت قلمرو مكاني مطلوب مخاطبان مي‌باشند.