آز و نياز در شاهنامه و آيين مزديسنا

Az and Niyaz in Shahnameh and Mazdayasna religion

آز و نياز از ديوهاى آيين مزديسنا هستند. در اين ميان، ديو آز، نيرومندتر و شناخته شده تر است؛ چرا كه بر اساس اوستا او به دشمنى با بزرگترين و مقدس ترين عناصر دين زرتشتى از جمله آتش، فرّ ايرانى، آب و گياه برخاسته است. هم چنين بنابر باورهاى مزديسنان، هنگام رستاخيز، تنها ديوى كه پا به پاى اهريمن تا آخرين لحظات تاب مى آورد و با نيروهاى اهورايى مى جنگند ديو آز است. حكيم بزرگ توس نيز به عنوان سراينده ى حماسه ي ملى ايران، در شاهنامه از آز و نياز به عنوان ديوهايى نابكار و نيرومند ياد كرده است و حتى آز را دشمن سرسخت خرد م ىداند؛ در شرايطى كه م ىدانيم تا چه اندازه براى خرد پايگاه والا وارزشمندى قائل است. به طور كلى، مفهومى كه فردوسى از آز اراده كرده، چكيده ى همان تعريفى است كه آيين مزديسنا از اين ديو ارائه كرده است: زياده خواهى و فزون طلبى. در اين ميان، در داستان رستم و سهراب و ماجراى دشمنى سلم و تور با ايرج، بيش از ساير بخشهاى شاهنامه مى توان نتايج سوء آز را مشاهده كرد.