مقارنه‌گرايي (اكازيوناليزم) درمكتب دكارتي و اشعري

مقارنه‌گرايي (اكازيوناليزم) عبارت است از نفي رابطه عليت و نشاندن اراده و فعل خدا در جاي آن، كه دستاورد مهم فيلسوفان دكارتي (از دكارت تا لايب‌نيتس) محسوب مي‌شود. واقعيت آن است كه اين انديشه در كلام اشعري نيز به عنوان انديشه‌اي محوري و مركزي حضور دارد و پايه طبيعيات و حتي الاهيات آنهاست. اشاعره با طرح نظريه «عادت‌الله»، قانون «العرض لايبقي زمانين»، ماهيت عرضي نفوس، سببيت خدا در معرفت و نظريه «كسب»، در واقع اراده و فعل الاهي را جايگزين رابطۀ عليت مي‌كنند. اين مقاله در نظر دارد با اخذ ساختار و ادبيات فلسفي دكارتيان، انديشه مقارنه‌گرايانه كلام اشعري را عرضه كند. چهار ساحت طبيعت، رابطه نفس و بدن، معرفت انسان و اختيار انسان، زمينه‌هاي مناسبي براي مطالعۀ مقارنه‌گرايي در مكتب دكارتي و اشعري است.