روابط ميان عامل و اعضاي غيرعامل در قراردادهاي عمليات مشترك (تطبيق با الگوي جديد قراردادهاي نفتي ايران)

يكي از ويژگي‌هاي شاخص الگوي جديد قراردادهاي نفتي ايران، لزوم شراكت شركت‌هاي خارجي با شركت‌هاي ايراني و مشاركت در اجراي عمليات نفتي است. بستر اصلي اين مشاركت، قرارداد عمليات مشترك (ق.ع.م) است كه ميان اعضاي كنسرسيوم تشكيل‌شده از شركت (هاي) خارجي و شركت (هاي) ايراني منعقد مي‌گردد. اعضاي حاضر در ق.ع.م، به دو گروه تقسيم مي‌شوند: عامل و غيرعامل. وظيفۀ اصلي عامل، تصدي و مديريت روزانۀ عمليات نفتي و وظيفۀ اصلي غيرعامل‌ها، مشاركت در تأمين مالي و تصميم‌گيري‌هاست. معمولاً عامل خواستار آزادي عمل بيشتر در اتخاذ تصميمات و انجام عمليات بوده و از غيرعامل‌ها انتظار دارد تنها در تأمين مالي مشاركت كنند. از سوي ديگر، غيرعامل‌ها به منظور حفظ منافع خود و نيز آگاهي از جزئيات عمليات، به نفوذ بيشتر در عمليات و دخالت مؤثرتر در تصميمات گرايش دارند. در بيشتر ق.ع.م‌ها، مشاركت غيرعامل‌ها در تصميمات عمدتاً از طريق كميتۀ عملياتي و كميته‌هاي فرعي آن است. در نسخۀ ايراني ق.ع.م، غيرعامل‌ها مي‌توانند از طريق اين كميته بر عمليات مشترك نظارت كنند. اصلي‌ترين وظيفۀ كميتۀ عملياتي، نظارت بر عمليات انجام‌شده توسط عامل و تصويب برنامه‌هاي مالي- عملياتي ساليانۀ عمليات نفتي است.