بررسي روابط معنايي در اسامي مركب برون مركز زبان فارسي

در بررسي زبان شناختي واژه‌ي مركب از دو يا چند تكواژ قاموسي پديد مي‌آيد و حداقل شامل دو پايه است كه هر دو واژه‌اند يا اين كه ريشه‌ي تكواژ محسوب مي‌شوند. در آثار بسياري به واژه‌هاي مركب فارسي اشاره شده است اما تعداد آثاري كه ديدگاهي معني شناسي نسبت به واژه‌هاي مركب فارسي داشته‌اند با ميزان تحقيقاتي كه اين گونه واژه‌ها را مورد بررسي قرار داده‌اند اندك بوده است. هدف پژوهش حاضر اين است كه با رويكردي معنايي- شناختي، انواع روابط معنايي اسامي مركب برون مركز را بررسي كنيم. از ديدگاه زبان شناسي شناختي، آن نوع رابطه‌ي معنايي كه ميان اجزاي تركيب وجود دارد معياري قطعي براي تعبير نهايي تركيب است. اسامي مركب درون مركز داراي روابط معنايي شناخته شده بين اجزاي خود هستند؛ در حالي كه اسامي مركب برون مركز از الگوي مشخصي در اين زمينه پيروي نمي‌كنند. با مطالعه‌ي كتاب‌ها و بررسي روزنامه‌ها اين اسامي را گردآوري كرديم و به بررسي روابط معنايي بين اسامي مركب برون مركز بر اساس فهرست گيرجو و همكاران (2005) پرداختيم كه در نتيجه مشخص شد اسامي مركب برون مركز داراي 11 نقش معنايي هستند، از جمله رابطه‌ي مالكيت، تشبيه، مكاني و... پربسامدترين اين روابط معنايي از نوع روابط معنايي استعاري و عددي هستند و كم بسامدترين آن‌ها از نوع سببي هستند. اين بررسي‌ها در حوزه‌هاي صرف، قابل استفاده است و در راه گشودن گره‌هاي دستور زبان فارسي نيز به ما كمك مي‌كند.