نظام گفتماني تمبرهاي دهه 50 از ديدگاه نشانه شناسي كاربردي برمبناي رويكرد تحليل گفتمان انتقادي ون ليوون

تحليل گفتمان انتقادي، پيوندِ ميانِ زبان، قدرت و ايدئولوژي را به وسيله كشف ساختارها يا مؤلفه‌هاي گفتمان‌مدار نمايان مي‌سازد. پژوهش حاضر، با هدفِ كشفِ لايه‌هاي پنهانيِ معاني تمبرهاي پيش و پس از انقلاب در چارچوب تحليل گفتمان انتقادي به انجام رسيده‌است. تحليل‌گر اين پژوهش با بررسي متن‌هاي تصويري نوشتاري مي‌كوشد تا دريابد چگونه تمبرها زبان را به عنوان فرهنگ بديهي، طبيعي و اجتناب ناپذير به تصوير مي‌كشند و كاركردهاي متفاوت گفتماني، اجتماعي و فرهنگي آن‌ها را بررسي مي‌نمايد. بنابراين 78 نمونه (39 تمبر پيش از انقلاب و 39 تمبر پس از انقلاب) از تمبرهاي دهه 50 (13601350ه.ش) با بهره‌گيري از مؤلفه‌هاي جامعه‌شناختي معنايي الگوي ون ليوون به صورت كيفي و كمي تجزيه تحليل شدند. تجزيه و تحليل داده‌ها نشان داد كه ايدئولوژي حاكم بر اذهان طراحان، صاحبان انديشه و حاكمان هر دو دوره با بهره‌گيري از مؤلفه‌هاي گفتمان‌مدار همچون تشخص‌بخشي، فردارجاعي، مكان‌مداري، ابزارمداري، منفعل‌سازي، كمرنگ‌سازي، پنهان‌سازي و موارد مشابه در متون بازنمايي مي‌شوند. با اين وجود، تجزيه و تحليل داده‌هاي آماري هم درستي اين يافته‌ها را تأييد كردند. همچنين مؤلفه‌هاي گفتمان‌مدار با ايدئولوژي و روابط قدرت در تعامل تنگاتنگ هستند و رابطه دوسويه با هم دارند كه با بررسي اين ساخت‌ها در متن‌ها و نهادهاي اجتماعي قابلِ تبيين است.