حمايت از نرم افزارهاي بيوانفورماتيك در قالب نظام حقوق مالكيت فكري: مطالعه تطبيقي

زمينه و هدف: نوآوري­ هاي بيوانفورماتيك عموما به منظور جمع ­آوري، ذخيره، پردازش يا تجزيه و تحليل داده­ هاي زيستي به روش ­هاي پياده ­سازي شده توسط رايانه حاصل مي­ شوند. بـر اين اساس مي ­توان ادعا كرد نرم ­افزارها شالوده اصلي و بنيادين بيوانفورماتيك بوده و حمايت از نرم ­افزارهاي بيوانفورماتيك نيز يكي از عوامل كليدي رشد و توسعه اين علم مي ­باشد. با توجه به ويژگي­ هاي خاصي كه توسعه و بكارگيري نرم ­افزارهاي بيوانفورماتيك دارند، بررسي قوانين و نوع نظام­ هاي حمايتي كه قابل اعمال بر اين نرم ­افزارها نيز باشند موضوعي درخور توجه است. مواد و روش‌ها: ايـن تـحقيق از نـوع نظري و بـه روش تـحليلي - تطبيقي مي‌باشـد. جمع ­آوري و فيش­برداري اطلاعات نيز با استفاده از روش كتابخانه‌اي و مراجعه به اسناد، كتب و مقالات صورت پذيرفته است. يافته‌ها: يافته‌ها حاكي از اين است بجز چند كشور پيشرفته صنعتي، رويه قضايي خاصي در مورد دعاوي پيچيده مربوط به نرم ­افزارهاي­ بيوانفورماتيك وجود ندارد. قوانين ذي­ربط قابل اعمال در كشورهاي منتخب نيز عمدتاً محدود به نظام ­هاي سنتي حقوق مالكيت فكري است و هيچ قانون سوئي ژنريس (خاص) متوجه حمايت از نرم­ افزارهاي بيوانفورماتيك نمي باشد. ملاحظات اخلاقي: در تمامي مراحل نگارش مقاله حاضر، اصول اخلاقي پژوهش، به ويژه اصالت متن، صداقت، رازداري و امانت‌داري رعايت شده است. نتيجه‌گيري: با توجه به رويه و منافع متفاوت كشورهاي منتخب مورد بررسي، شاهد شباهت ­ها و تناقضات زيادي در آن حوزه­ هاي قضايي پيرامون حمايت از نرم­ افزارهاي بيوانفورماتيك مي ­باشيم. بر اين اساس، در سطح بين ­المللي نياز به هماهنگ­ سازي مقررات مربوطه كاملاً احساس مي­ شود. با اين اوصاف به نظر مي­ رسد با توجه به تجربيات جهاني، صرف­نظر از وجـود نظام حمايتي خاص و يا انطباق­ پذيري نرم ­افزارهاي بيوانفورماتيك با نظام ­هاي سنتي مالكيت فكري، شايسته است الزامات فني، تجاري و حقوقي مورد نياز جهت حمايت از اين نرم ­افزارها با دقت و جزئيات بيشتري مورد بازبيني قرار گرفته تا ابهامات و خلاءهاي قانوني متوجه نرم ­افزارهاي بيوانفورماتيك شناسايي و برطرف شده و به تبع آن، بستر حقوقي مقتضي و جامعي در اين عرصه فراهم شود.

No English Abstract