پهنه‌بندي سلامت حوزه ‌آبخيز فورگ خراسان جنوبي با رويكرد مدل مفهومي PSR

امروزه حوزه هاي آبخيز سالم از نقش مهم و تأثيرگذاري بر زندگي جوامع انساني و غيرانساني برخوردار هستند و با بهبود شرايط حوزه هاي آبخيز، علاوه بر جلوگيري از هدررفت منابع آب ‌و خاك، زندگي جوامع وابسته نيز ارتقاء پيدا مي كند. براي بهبود شرايط ابتدا بايد منابع موجود ارزيابي شوند. بنابراين، انتخاب روشي مناسب و كمّي‌نمودن ميزان سلامت حوزه آبخيز، راه حلي مناسب مي باشد. بر اين اساس، در اين پژوهش، سلامت حوزه ‌آبخيز فورگ شهرستان درميان با رويكرد مدل مفهومي فشار، وضعيت و پاسخ (PSR) مورد ارزيابي قرار گرفت. ابتدا مشكلات حوزه ‌آبخيز فورگ بر اساس مطالعات كتابخانه اي و بازديد، تعيين، و سپس متغيرهاي مختلف مؤثر بر سلامت آبخيز تعيين و كمّي سازي شد. قبل از اجراي مدل مفهومي فشار، وضعيت و پاسخ، براي كاهش خطا با استفاده از آزمون VIF، متغيرهاي داراي همبستگي حذف شد. در آخر، با توجه به متغير باقي‌مانده شاخص هاي فشار، وضعيت، پاسخ و سلامت حوزه ‌آبخيز فورگ تعيين شد. نتايج ارزيابي سلامت آبخيز حوزه فورگ نشان داد شاخص هاي فشار و وضعيت، به‌ترتيب، با مقادير متوسط 0.61، 0.67 در طبقه نسبتاً سالم و شاخص پاسخ با ارزش 0.43 در طبقه متوسط قرار گرفته اند. برهمكنش فشارها و وضعيت‌هاي رخ داده سبب شده تا اراضي كشاورزي رهاشده به دلايل مهاجرت از منطقه و كاهش دبي و تعداد منابع آبي افزايش يابد و باعث ايجاد بيش‌ترين تغييرات سلامت آبخيز شوند، به طوري كه زيرحوضه شماره 22 در شاخص پاسخ در طبقه ناسالم قرار گرفت. شاخص كل سلامت با مقدار 0.57 در طبقه متوسط سلامت قرار گرفته است. با وجود قرار گرفتن در شرايط متوسط سلامت بايد يادآور بود كه بر اساس شرايط اقليمي و كمبود منابع آب اين طبقه بسيار شكننده است. براي حفظ وضعيت موجود و همچنين افزايش ميزان سلامت و عملكرد آن بر اساس متغيرهاي تأثيرگذار در هر زير حوزه آبخيز بايد اقدامات مديريتي و اجرايي مناسب صورت پذيرد.