خوانش عرفاني از شفاعت در نهج‌البلاغه

آموزۀ «شفاعت» از عقايد اسلامي است كه از قرن‌ها پيش تا امروز آراي مختلفي در باب آن ابراز شده و حكما و عرفاي مسلمان با نگرش‌هاي متفاوتي كه به آموزه‌‌هاي وحياني داشته‌اند به تفسير آن پرداخته‌‌اند. نهج‌البلاغه در مقام يكي از مهم‌ترين متن‌هاي اسلامي كه از لسان معصوم صادر شده شامل فقراتي ارزشمند و حائز اهميت در باب مقولۀ شفاعت است كه تاكنون در تحقيقات و پژوهش‌ها از اين منظر مورد بررسي و ارزيابي قرار نگرفته است. عدم التفات به تعاليم وحياني با تفسير معصوم در مكتب اهل‌بيت و مغفول ماندن مباني عارفانه در نحوۀ مواجه با آموزه‌‌هاي ديني، به بدنۀ حقايق وحياني آسيب مي‌رساند و معارف الهي را يا به سطح ذهن و زبان عوام تنزل مي‌دهد يا در مدار بستۀ تعصبات مي‌اندازد؛ همانند فهم سلفيون يا شبه‌سلفيون از شفاعت كه با شبهه‌افكني، آن را موجب تحديد قدرت مطلقۀ خدا و نوعي جانبداري از دوستان و ميانجي‌گري معنا كرده‌اند. مقاله حاضر با تكيه و تأكيد بر فرمايشات امام علي(ع) در نهج‌البلاغه نشان مي‌دهد كه شفاعت با دو مقولۀ «محبت» در اين جهان و «تجسم اعمال» در يوم‌الحشر نسبت و پيوندي ناگسستني دارد؛ زيرا محبت، عمل صالحي است كه انسان از اين جهان مادي با خود به دار آخرت مي‌‌برد و از آن به نحو شفاعت كه صورتِ باطني محبت است، برخوردار مي‌شود؛ و تجسم اعمال، ظهور جسماني و تعيّن يافتۀ صورت ظاهري و ملكوتي انسان در جهان آخرت است.