شناسايي ژنوتيپ‌هاي بومي متحمل به خشكي در منابع ژنتيكي گندم انتخابي از بانك ژن گياهي ملي ايران

شناسايي ژنوتيپ‌هاي بومي متحمل به خشكي در منابع ژنتيكي گندم انتخابي از بانك ژن گياهي ملي ايران

ترجيح‌ دادن مواد اصلاحي پيشرفته از سوي به‌نژادگران در جهت تسريع در توليد ارقام جديد اصلاحي باعث برانگيخته شدن نگراني جهاني از محدود شدن پايه ژنتيكي ارقام گياهي گرديده است و اين موضوع در تقابل با تنوع ژنتيكي گسترده‌اي است كه در بانك‌هاي ژن موجود مي‌باشد، بنابراين شناسايي ژنوتيپ‌هاي بومي واجد خصوصيات مفيد از ارزش زيادي برخوردار است. در اين آزمايش 17 ژنوتيپ بومي از كلكسيون گندم بانك ژن گياهي ملي ايران به همراه سه رقم كوير، ماهوتي و روشن، به عنوان شاهد، در سال زراعي 87-1386 در قالب چهار آزمايش جداگانه در شرايط آبياري معمول، قطع آبياري از مرحله ساقه‌دهي (E1)، سنبله‌دهي (E2) و پرشدن دانه (E3) مورد بررسي قرار گرفتند. نتايج آزمايش نشان داد كه بيشترين عملكرد دانه در شرايط بدون تنش مربوط به ژنوتيپ‌هاي 3، 2 و 15، در شرايط E1 مربوط به ژنوتيپ‌هاي 13، 11 و ماهوتي، در شرايط E2 مربوط به ژنوتيپ‌هاي 15، 11 و 1 و در شرايط E3 مربوط به ژنوتيپ‌هاي 2، 1 و 5 بود. ژنوتيپ‌هاي 3 و 15 بطور مشترك در هر سه شرايط تنش در گروه A از تقسيم‌بندي فرناندز قرار گرفتند و از لحاظ شاخص‌هاي تحمل تنش وضعيت مناسب‌تري نسبت به ساير ژنوتيپ‌ها داشتند. ژنوتيپ‌هاي 4 و 11 به ترتيب داراي كمترين كاهش عملكرد ناشي از تنش از مرحله پرشدن دانه نسبت به شرايط مطلوب (بدون تنش خشكي) و نسبت به تنش از مرحله سنبله‌دهي بودند. شاخص‌هاي MP ، GMP و STI به عنوان مناسب‌ترين شاخص‌هاي تحمل به تنش در سه شرايط E1، E2 و E3 شناسايي شدند. در تجزيه خوشه‌اي براساس شاخص‌هاي تحمل به تنش، ژنوتيپ‌هاي مورد ارزيابي در شرايط E1 به پنج گروه، در شرايط E2 به سه گروه و در شرايط E3 به چهار گروه تفكيك شدند. نتايج اكثر تجزيه‌ها بر لزوم شناسايي ژنوتيپ‌هاي متحمل اختصاصي متناسب با مرحله رشدي وقوع تنش خشكي در منطقه كشت مربوطه تاكيد داشت.