تلومر: بررسي ويژگي‌ها و نقش‌ها

Telomere: characteristics and functions

تلومر پايانه فيزيكي كروموزوم‌هاي خطي است كه از يك توالي غيركدكننده تشكيل شده است و در پستانداران شامل تعداد متغيري توالي تكراري 5 تا 8 بازي، با رمز كلي TTAAGGG، است. عملكردهاي تلومر عبارتند از: مشخص كردن انتهاي كروموزوم، ممانعت از اتصال انتهاي كروموزوم و ايجاد پيوستگي‌هاي نابه‌جا، ممانعت از تخريب كروموزوم به‌وسيله آنزيم‌هاي اگزونوكلياز سلول، جاي‌گيري كروموزوم در هسته و ساخت انتهاي كروموزوم در فرايند همانندسازي DNA. در فرايند همانندسازي DNA، ممكن است ساخت انتهاي رشته پيرو با مشكل مواجه شود كه نتيجه آن كوتاه‌تر شدن طول تلومر طي تقسيمات متعدد ميتوزي است. در بيشتر يوكاريوت‌ها، آنزيم تلومراز، به‌عنوان يك عامل رونويسي معكوس، با ساخت تلومر اين مشكل را حل مي‌كند. در غياب فعاليت تلومراز، طول تلومر به‌تدريج كوتاه‌تر مي‌شود. پس از آنكه از حد معيني كوتاه‌تر شد، بخشي از اطلاعات زيست‌شناختي سلول از دست مي‌رود و در اين هنگام سلول مي‌ميرد. بنابراين، سطح فعاليت تلومراز عامل مهمي در تعيين طول تلومر، عمر سلول و نهايتاً طول عمر بشر است. جالب توجه است كه سلول‌هاي سرطاني نيز توانايي ويژه‌اي در توليد تلومراز و حفظ تلومر خود در طول تقسيمات متعدد سلولي دارند. گاه اين عامل ابزاري براي مهار سلول‌هاي سرطاني و درمان آن در نظر گرفته مي‌شود. در اين مقاله به‌طور مختصر با ساختار و فعاليت‌هاي تلومر آشنا مي‌شويم.