نقش خاندان‌هاي اشرافي در تحولات ارمنستان در دوره يورش مغول و حكومت ايلخاني

The Role of Aristocratic Families in Mongol-Ilkhanid Armenia: A Case Study of Mexargrceli Lords

يكي از مناطقي كه مغولان در حملات خود، دستيابي و تسلط بر آن را مورد توجه قرار دادند، قفقاز جنوبي بود. در اين زمان بيشتر نواحي اين منطقه به وسيله لردهايي اداره مي شد كه تابع پادشاهي باگراتيدي گرجستان بودند. يكي از معروف‌ترين خاندان هاي لرد، خاندان مخارگرسلي بود. اين خاندان بر قسمت وسيعي از ارمنستان حكومت داشت و از قدرت و نفوذ گسترده اي در منطقه برخوردار بود. تلاش مغولان براي دست‌يابي بر ارمنستان، آنان را با اين خاندان نيز روبرو ساخت و نحوه تعامل آنان با يكديگر تاثيري جدّي بر روند تسلط مغولان بر ارمنستان داشت. علاوه بر اين با تسلط امراي مغول بر قفقاز جنوبي و سپس با تاسيس حكومت ايلخانان در ايران، اين خاندان نقش مهمي در تحولات سياسي منطقه به نفع و يا ضرر حاكميت مغولان ايفا كرد. در مقابل نوع سياست فاتحان مغول و ايلخانان و نوع مناسبات آنان با لردهاي مخارگرسلي تاثيري مستقيم بر ميزان قدرت آنها و فراز و فرودشان در زمان هاي مختلف داشت. بر اين اساس مقاله حاضر به دنبال تبيين و تحليل تحولات مربوط به اين خاندان در پيوند با مغولان است و مي‌كوشد به اين پرسش پاسخ دهد كه اين گونه خاندان‌ها چه جايگاهي در تحولات منطقه‌اي در قفقاز جنوبي در عصر حملات مغول و حكومت ايلخاني داشتند؟ يافته‌ها نشان مي‌دهد كه به‌ويژه ايلخانان از طريق چنين خاندان‌هايي از قدرت‌يابي بيش از حد پادشاهي باگراتيدي جلوگيري كرده و از اين حاكمان تابع براي پيشبرد اهداف سياسي و نظامي خود در منطقه بهره مي‌بردند.

At the time of Mongol invasions, South Caucasia was under the rule of lords who were dependant on Bagratid kingdom of Georgia. One of these lords’ families was Mexargrcelis which ruled over the most part of Armenia. Mongols’ attempt to reign over Armenia brought them into contact with Mexargrcelis family, and their ensuing interactions greatly influenced Mongols’ dominance over Armenia. Moreover, with Mongols dominating South Caucasia and then establishing Ilkhanid dynasty in Iran, Mexargrceli family came to play an important role in changing the political situation of that region for or against the Mongols. On the other hand, the policy of the Mongol conquerors and their relations with Mexargrceli lords had also a direct influence on their ruling position and its ups and downs. The present article is going to clarify and analyze the relation between Mexargrceli and Mongols; to clarify the role of local aristocratic families in regional developments. The main finding is that Mongols used these subject rulers for their regional policies and also the control of Bagratid kingdom.