امكان در منطق و فلسفه

Contingency in logic and philosophy

در بخش نخست اين مقاله به امكان، چونان جهت قضيه در كلام ارسطو اشاره شد. سپس به آراي منطق‌دانان مسلمان پرداختيم. در سخنان دانشمندان مسلمان، چهار معنا براي امكان بازشناخته شده است. در بخش بعد، امكان در فلسفه را كاويده و چند بحث فلسفي درباره آن را طرح كرده‌ايم؛ از جمله: امكان، ملاك احتياج به علت‌ـ و وجودي يا عدمي بودن آن؛ آن گاه دلايل هر قول را آورده‌ايم و پس از پذيرش وجودي بودن امكان، نحوه وجود امكان بررسي شده است. در اين بحث، سه ديدگاه مطرح است: معقول اول بودن امكان؛ معقول ثاني منطقي بودن و يا معقول ثاني فلسفي بودن آن.

The present article is composed of two parts. The first part deals with contingency (imkan) as a mode of proposition in Aristotle as well as Muslim logicians who have, according to the article, used contingency in four different senses. The second part focuses on contingency as a philosophical term mentioning some philosophical points including: [the meaning] of contingency the ground for needing a cause, contingency as a primary intelligible, contingency as a logical secondary intelligible, or as a philosophical secondary intelligible.