ويژگي‎هاي مختص به فرهنگ در ارزش‎هاي ايرانيان: بررسي در سه نمونه از سه نسل

Culture-Specifics in Iranian Values: A Study in Three Samples of Three Generations

اين مطالعه ويژگي‎هاي مختص به فرهنگ ارزش‎هاي ايرانيان را شناسايي و خاستگاه‎هاي الگوي ارزشي خاص آن را بر حسب تاثيرهاي علّي شرايط اجتماعي‌ـ‌سياسي تبيين مي‎كند. در سه مطالعه مجزا، سه گروه سني (17ـ15 سال، 1532 نفر؛ 26ـ18 سال،600 نفر؛ 62ـ24 سال، 821 نفر) با «زمينه‎ياب ارزشي شوارتز» (شوارتز، 1992) و نسخه 40 ماده‌اي «پرسشنامه تشبيهي ارزش» (شوارتز و ديگران، 2001) ارزيابي شدند، و از خلال «تحليل‎هاي جداگانه كوچك‎ترين فضا» در باب روابط ساختار ارزشي براي هر نمونه و مقايسه آن با الگوي اصلي (ارزش‎هاي بنيادي انساني؛ شوارتز، 1992، 1994) تفاوت‎هاي بينِ‎فرهنگي محتمل بازنمايي شد. آن چنان كه انتظار مي‎رفت مواردي از انحراف از الگوي نظري مشاهده شد كه بيانگر تاثير ايديولوژي اسلامي انقلابي در عرصه اجتماعي‌ـ‌‌سياسي است: (1) رابطه پويشي ابعاد مرتبه بالاتر «تعالي‎ خود» و «گسترش‎ خود» در هر سه نمونه نقض شد، (2) همچون نمونه‎هاي اروپاي شرقي، در بُعد «تعالي خود» كانوني از ارزش‎هاي اجتماعي‌ـ‌سياسي شكل گرفت، (3) ارزش «معتدل» از مجموعه ارزش‎هاي سنت و مذهب بيرون رانده شد، و (4) در تاثيرهاي افتراقي جو سياسي‌ـ‌‌اجتماعي بر ارزش‎هاي نسل‎هاي جوان‎تر نسبت به بزرگسالان، نكته شايان توجه اينكه نوجوانان از كنش ارزش‎هاي تعالي‌جويي در دو سطح روابط نزديك (خيرخواهي) و گسترده (جهان‌شمولي‌نگري) به ادراكي متجانس و پيوسته نايل نمي‌گردند.

The aim of the study was to identify culture-specifics of Iranian values and to explain the origins of Iranian specific value model in terms of causal impacts of socio-political conditions. In three separate studies, three age groups (15-17, n=1532; 18-28, n=600; 24-62, n=821) were assessed using the Schwartz Value Survey (SVS; Schwartz, 1992) and the 40-item version of the Portrait Values Questionnaire (PVQ-40; Schwartz et al. 2001). Through separate Smallest Space Analyses (SSA) regarding value structure relations for all samples and comparing them with the original model (human basic values; Schwartz, 1992, 1994) cross-cultural differences were recognized. As it was expected there were some deviancies from theoretical model which represent the impact of Islamic-revolutionary ideology within socio-political arena: (1) the dynamics relations of higher order dimensions of self-transcendence and self-enhancement were in conflict with all three samples, (2) similar to Eastern Europe samples, a location of socio-political values were formed in self-transcendence dimension, (3) moderate value was removed from tradition and religion values, and (4) in examining the differential impacts of socio-political atmosphere on younger generations in relation to adults, it was found that adolescents did not come to a coherent and continuous understandings of self-transcendence values in two levels of close relations (benevolence) and extended relations (universalism).