اثر تيموكينون بر حافظه فضايي كوتاه‌مدت، يادگيري و حافظه آزمون اجتنابي غير فعال در موشهاي صحرايي ديابتي، و بررسي نقش استرس اكسيداتيو در هيپوكامپ

The effect of thymoquinone on short-term spatial memory, passive avoidance learning and memory of diabetic rats and the involvement of hippocampal oxidative stress

سابقه و هدف: ديابت قندي در درازمدت با اختلالاتي در يادگيري، حافظه و شناخت همراه است. با توجه به اثر ضد ديابتي و آنتي‌اكسيداني تيموكينون، در اين بررسي اثر تجويز درازمدت آن بر يادگيري و حافظه موشهاي صحرايي ديابتي مورد بررسي قرار گرفت. مواد و روشها: در اين مطالعه تجربي، موشهاي صحرايي نر به پنج گروه كنترل، كنترل تحت تيمار با تيموكينون (mg/kg 5)، ديابتي، و دو گروه ديابتي تحت درمان با تيموكينون (5/2 و mg/kg 5) تقسيم شدند. تيموكينون از يك هفته پس از تزريق استرپتوزوتوسين به مدت 5 هفته (داخل صفاقي) تجويز شد. در پايان، براي بررسي يادگيري و حافظه حيوانات، تاخير اوليه و تاخير در حين عبور در آزمون اجتنابي غير فعال و درصد رفتار تناوب به عنوان شاخص حافظه فضايي با استفاده از ماز Y تعيين گرديد. به علاوه، ميزان مالون‌دي‌آلدهيد هموژنه بافت هيپوكامپ تعيين گرديد و با آزمونهاي پارامتري و ناپارامتري مورد قضاوت آمار قرار گرفت. يافته‌ها: كاهش معني‌دار تاخير در حين عبور در موشهاي ديابتي (01/0p < ) و ديابتي تحت تيمار با تيموكينون (005/0p < ) در پايان كار مشاهده گرديد و تيمار با تيموكينون در هيچ كدام از دوزها، اين پارامتر را بهبود نبخشيد. به علاوه، درصد تناوب در حيوانات ديابتي به طور معني‌داري كمتر از گروه كنترل بود (005/0p < ) و اين پارامتر در گروههاي ديابتي تحت تيمار با دوز بالاي تيموكينون به طور معني‌داري بيشتر از گروه ديابتي بود (01/0p < ). همچنين، موشهاي ديابتي يك افزايش معني‌دار در سطح بافتي مالون‌دي‌آلدهيد (01/0 > p) نشان دادند و درمان با تيموكينون در دوز بالا ميزان مالون‌دي‌آلدهيد را به صورت معني‌داري (05/0 > p) كاهش داد. نتيجه‌گيري: تجويز دراز مدت تيموكينون در دوز بالا هر چند بر توانايي نگهداري اطلاعات در انبار حافظه و به يادآوري آنها در حيوانات ديابتي در آزمون اجتنابي غير فعال تاثير ندارد، ولي موجب بهبود حافظه فضايي كوتاه‌مدت در حيوانات ديابتي مي‌گردد و بخشي از اثرات سودمند اين ماده از طريق كاهش پراكسيداسيون ليپيدي در بافت هيپوكامپ اعمال مي‌شود

Background and Aim: Chronic diabetes mellitus accompanies disturbance in learning, memory, and cognitive skills. With regard to anti-diabetic and antioxidant activity of thymoquinone (TQ), the effect of its chronic administration on learning and memory of diabetic rats was investigated. Materials and Methods: In this experimental study, male rats were divided into control, high dose TQ-treated control, diabetic, and low and high dose TQ- treated diabetic groups. TQ was administered i.p. at doses of 2.5 and 5 mg/kg one week after diabetes induction by streptozotocin, for 5 weeks. For evaluation of learning and memory, initial (IL) and step-through latencies (STL) were determined at the end of the study using passive avoidance test, and alternation behavior percentage was obtained using Y maze. In addition, hippocampal homogenate malondialdehyde (MDA) level was measured. Results: STL significantly decreased in diabetic (p < 0.01) and TQ-treated diabetic groups (p < 0.001); TQ treatment did not improve it in any of its doses. Alternation percentage was significantly lower in the diabetic group compared to the control (p < 0.005). TQ-treated diabetic group (at a dose of 5 mg/kg) showed a significantly higher score compared with diabetic group (p < 0.01). Diabetic rats also showed a significant increase in tissue level of malondialdehyde (p < 0.01) and TQ treatment significantly reduced the level of MDA (p < 0.05). ‍Conclusion: Although chronic treatment of diabetic rats with TQ could not enhance the capability of consolidation and recall in diabetic rats, it could improve spatial memory in them; part of its effect is via attenuation of lipid peroxidation.