عرفان عملي و نظري يا سنّت اوّل و دوم عرفاني؟(تامّلي در مباني تصوّف و عرفان اسلامي)

Practical and Intellectual Mysticism or First and Second Mystical Traditions

در سده هفتم هجري تحوّلي بنيادي و عميق در عرفان اسلامي پديد آمد. در اثر اين تحوّل مباني عرفاني دستخوش تغيير و دگرگوني شد، چندانكه سنّت تازه‌اي در عرفان اسلامي شكل گرفت و مرزبندي جديدي در ميان طريقه‌ها و مشرب‌هاي عرفاني به وجود آمد. عده‌اي از معاصران براي تبيين اين تحوّل و شناخت ويژ‌گي‌هاي دو سنّت عرفاني پيش و بعد از سده هفتم هجري، عرفان اسلامي را به دو بخش عرفان عملي و عرفان نظري تقسيم كرده‌اند. در اين مقاله ضمن نقد و تحليل اين تقسيم‌بندي و تبيين اينكه تقسيم‌بندي عرفان اسلامي به عرفان عملي و نظري اعتبار علمي ندارد و منطبق با ماهيت عرفان اسلامي نيست طرحي تازه براي نقد و تحليل سير تحوّل و تطوّر عرفان اسلامي و ويژگي‌‌ها و تفاوت‌هاي سنّت اول و دوم عرفاني به دست داده شده است.

In seventh Hijra century, a fundamental transformation occurred in Islamic mysticism. Due to such transformation, the bases of mysticism were exposed to change to the extent that a new tradition of Islamic mysticism was formed and a new demarcation was made between various mystical schools and currents. For explaining this transformation and characteristics of the two mystical traditions of before and after seventh Hijra century, some contemporary researchers have divided Islamic mysticism into two parts: practical mysticism and intellectual mysticism. By analyzing and criticizing such division and explaining that this division has no academic and scientific value and it is not in accordance with the nature of Islamic mysticism, this article tries to propose a new model for analyzing the evolution of Islamic mysticism as well as characteristics and differences of the first and second traditions of mysticism.