بررسي مفاهيم «غني» و «فقير» از منظر ابن سينا، سهروردي و ملاصدرا

Rich and poor in the view of Ibn Sina, Suhrawardi and Mulla Sad

اصطلاح «فقير» و «غني» نخستين بار در مباحث ديني، كلامي و عرفاني مطرح شد. پس از آن برخي فلاسفه مسلمان نيز اين عناوين را در فلسفه وارد كرده، به تحليل آن ها پرداخته-اند. «غني مطلق» از نظر ابن سينا و سهروردي موجودي است كه در ذات، افعال و صفاتش به هيچ چيز نيازمند نباشد و هيچ موجودي نيز مستغني از او نگردد. سهروردي «غني مطلق» را همانند بوعلي مساوق مَلِك حقيقي دانسته است و از همين طريق درباره وحدانيت او استدلال مي كند و در نهايت مطابق مبناي حكمت اشراقي خود، مصداق واقعي «غني مطلق» را همان «نورالانوار» مي داند. ملاصدرا نيز «غني» و «فقير» را بر مبناي اصالت وجود تعريف و تبيين مي كند. بدين ترتيب «فقير» در اصل وجودش نيازمند به «غني مطلق» است. او با تحليل اصل عليت و براساس اصالت وجود، به اين نتيجه مي رسد كه تمام موجودات امكاني در اصل هستي خود به منشا هستي، عين فقر و وابستگي‌اند. معلول كه ماسوي‌الله را شامل مي‌شود، در هستي خود يكسره به علت حقيقي‌اش محتاج است؛ يعني مجموعه ممكنات جز وابستگي به ذات «غني» و مستقل مطلق، حقيقت ديگري ندارند. اين نوع وابستگي در حكمت متعاليه با تعابيري چون فقر ذاتي و فقر وجودي بيان مي‌شود. بنابراين همان گونه كه در كلام خداوند متعال نيز اشاره شده است، فقر از خواص ذاتي مخلوقات و غنا منحصر در ذات احديت است. واژگان كليدي: «فقير»، «غني»، وجود مستقل، ابن‌سينا، سهروردي، ملاصدرا.