رابطه خيال و اراده در فلسفه ملاصدرا

The Relationship between Imagination and Will in the Philosophy of Mulla Sadra

خيال به عنوان يكي از مهم ترين ابزارهاي ادراكي انسان، نقش موثري در رفتار انسان ها و سعادت آن ها دارد. مقاله حاضر با هدف تبيين ماهيت خيال، ماهيت اراده و چگونگي ارتباط خيال و اراده در نفس انسان تدوين گرديده است. روش مورد استفاده در اين مقاله تحليل متون صدرايي و استنتاج بوده است. خيال واسطه بين احساس و تعقل است و وظيفه حفظ، بازسازي و جعل (انشا) صور ذهني را برعهده دارد. اراده به عنوان ميل، خواست و قصد در افراد، اقتضاي گزينش فعل و يا ترك آن تحت تاثير عقل يا گمان است. اراده مانند علم وجه التفاتي دارد؛ يعني بايد به چيزي يا موضوعي تعلق گيرد.(مراد) تصور يا صورت خيالي، قالب و چهارچوب وجه التفاتي در اراده است. لذا تبيين كننده رابطه خيال و اراده است. تصور فعل، تصديق به فايده آن، شوق انجام فعل و اراده و عمل مراحل شكل گيري فعل ارادي اند. ملا صدرا از معدود فيلسوفاني است كه در تلاشي موفق بحث خيال و رابطه اش با اراده را مورد توجه قرار داده و نكات بديعي را در اين حوزه طرح نموده است. واژگان كليدي: خيال، اراده، رابطه خيال و اراده، ملاصدرا.