تكامل و صيرورت نفس در پرتو تخلق به آموزه هاي اخلاقي با تكيه بر آرا صدرالمتالهين شيرازي

The Evolution of the Soul in the Light of Moral Teachings with an Emphasis on Mulla Sadraʹʹs Perspectives

انگاره تاثير «حكمت عملي و اخلاق» در تكامل نفس، علاوه بر اهميت فوق العاده اش در نيل به «مرتبه فوق تجرد عقلي» در حكمت ملاصدرا، از ترابط ميان اين دو رهيافت نزد وي خبر مي دهد. توجَه به انديشه هاي فلسفي صدرالمتالهين شيرازي هم چون «جسمانيه الحدوث بودن نفس، حركت جوهري، تشكيك مراتب نفس و اتحاد عاقل به معقول»، كه نقطه عزيمت پژوهش حاضر و مدخل آن نيز بشمار مي روند، تاثير بسزايي در طرح، درك و چگونگي تجرد نفس از ماهيت و تجرد فوق عقلي آن دارد. در نظرگاه صدرا، التزام به حكمت عملي در كنار حكمت نظري، به منزله بال هايي براي عروج انسان تا مرتبه فوق تجرد هستند كه وي را در مسير قدس حقيقي و اتصال به عالم علوي همراهي نموده و او را كتاب علوي الهي مي نمايند. از منظر ملاصدرا هر دو قسم حكمت داراي نتيجه واحدي هستند، بدين بيان كه علي‌رغم برتري حكمت نظري بر حكمت عملي نزد وي، ملاصدرا غايت حكمت عملي را همان هدف از حكمت نظري، بلكه مكمل آن بر شمرده و آن را «سعادت انسان در دو عالم و تشبّه نفس به الله» معرفي مي نمايد. پس اگر سخن ملاصدرا مبني بر تشبّه نفس به الله در جريان تهذيب اخلاقي ديني را با سخن ديگر وي مبني بر اينكه «خداوند انسان را در ذات و صفات و افعال بر مثال خود آفريده است» - كه اين سخن مبتني بر تشبّه ساختار وجودي انسان به حق متعال مي-باشد - جمع نماييم، مي توان بيان كرد كه از نظر وي التزام نفس بر علوم و ادراكات اكتسابي و نيز تهذيب اخلاقي، مسبب ترقَي نفس به مرتبه فوق تجرد عقلي مي‌گردد. واژگان كليدي: فوق تجرد عقلي، اخلاق و حكمت عملي، استكمال و اشتداد، حركت جوهري، تشكيك مراتب نفس، ملاصدرا.