روابط شكل‌هاي فسفر معدني و آلي با رشد ذرت و جذب فسفر در برخي خاك‌هاي استان آذربايجان‌شرقي

Relationships between inorganic and organic phosphorus fractions with corn growth and phosphorus uptake in some soils of East Azerbaijan Province

فسفر بعد از نيتروژن دومين عنصر محدودكننده براي توليد محصول در خاك‌ها مي‌باشد. آگاهي از شكل‌هاي شيميايي فسفر در خاك و روابط اين شكل‌ها با رشد ذرت و فسفر جذب شده در درك جنبه‌هاي حاصل‌خيزي خاك و تغذيه گياه نقش موثري دارد. براي به‌دست آوردن چنين اطلاعاتي، 20 نمونه مركب خاك زراعي از عمق 30-0 سانتي‌متري جمع‌آوري و شكل‌هاي معدني و آلي فسفر در آن‌ها تعيين شدند. نتايج نشان داد كه در خاك‌هاي مورد مطالعه ماده خشك بخش هوايي ذرت با شكل‌هاي دي‌كلسيم فسفات (P-2Ca)، فسفات آهن (Fe-P)، آپاتيت (P-10Ca)، فسفر آلي پايدار (NLOP) و فسفر قابل‌جذب خاك (Olsen-P) روابط معني‌داري داشت و بيش‌ترين ضريب همبستگي مربوط به P-2Ca بود. ضريب همبستگي ماده خشك ريشه نيز با P-10Ca منفي و معني‌دار شد. همبستگي غلظت فسفر بخش هوايي و غلظت فسفر ريشه ذرت با شكل‌هاي P-2Ca، Fe-P و Olsen-P معني‌دار شد. بين مقدار فسفر بخش هوايي ذرت و شكل‌هاي P-2Ca، Fe-P و Olsen-P نيز همبستگي معني‌داري مشاهده گرديد. مقدار فسفر ريشه همبستگي منفي معني‌داري با P-10Ca داشت. شكل دي‌كلسيم فسفات (P-2Ca) منبع عمده فسفر قابل جذب ذرت در خاك‌هاي مورد مطالعه بود. واژه‌هاي كليدي: آذربايجان‌شرقي، ذرت، عصاره‌گيري دنباله‌اي، فسفر

Phosphorus (P) is the second limiting nutrient in soils for crop production after nitrogen. Information about the chemical forms of P in the soil and their relationships with corn growth and P uptake is important for the evaluation of P status and soil fertility and plant nutrition. To obtain such information 20 composite soil samples from depth of 0-30 cm were collected and P fractions were determined by sequential fractionation method. Results showed that shoot dry matter of corn had a significant relationships with chemical forms of phosphorus including dicalcium phosphate (Ca2-P), iron phosphate (Fe-P), apatite (Ca10-P), non labile organic P (NLOP) and available-P (Olsen-P). Ca2-P had a strong significant relationship with all growth parameters of corn (including dry matter, P concentration and shoot P uptake) and was presented in all regression equations. Root dry matter had a negative and significant correlation with Ca10-P. Ca2-P, Fe-P and Olsen-P had positive and significant relationship with shoot and root P concentration. Ca10-P had a negative and significant relationship with root P uptake. Finally, it was concluded that Ca2-P is probably the major source of available P for corn plant in studied soils. Keywords: Corn, East Azerbaijan, Sequential fractionation, Phosphorus