بررسي حركات فرايشي گسل جرجافك توسط رودخانه‌هاي جبهه شمالي رشته‌كوه داوران

The Study of Uplift Movements of Jorjafk Fault by North Front Davaran ‎Mountains Rivers

رودخانه‌ها به عنوان يكي از مهم‌ترين ابزارهاي شناسايي حركات فرايشي يك منطقه شناخته مي‌شوند. رشته‌كوه داوران حد فاصل شهرهاي زرند و رفسنجان، از سوي شمال محدود به ‏گسل جرجافك است. اين گسل با طول 160 كيلومتر به دو صورت قابل رديابي است، در نيمه شمال باختر با طولي نزديك به 100 كيلومتر مرز ميان كوه و دشت را مي‌سازد و در 60 ‏كيلومتر جنوب خاور به‌صورت درون كوهستاني در مي‌آيد. در نيمه شمال باختر، راندگي واحدهاي سنگي پيش از نيوژن به روي واحدهاي نيوژن- كواترنر نشان از فعاليت‌هاي جوان اين ‏گسل دارد، در صورتي كه هيچ‌گونه اثري از فعاليت لرزه‌اي روي اين گسل ثبت نشده است. به منظور بررسي حركات فرايشي اين گسل، مطالعات ريخت‌زمين‌ساختي رودخانه‌هاي جاري ‏در اين رشته‌كوه و منتهي به گسل جرجافك انجام شد. برپايه اين مطالعات، مقادير پيچ‌و‌خم رودخانه براي 21 رودخانه محاسبه و مقدار ميانگين 11/1 براي آنها به‌دست آمد كه حركات ‏فرايشي با نرخ كم را براي اين گسل به‌دست مي دهد. ميانگين شاخص شيب رودخانه، برابر 5/165 براي 15 رودخانه اصلي اين رشته‌كوه به‌دست آمد كه نرخ فرايش كم را براي اين گسل ‏تاييد مي‌كند. مقادير شاخص ‏v‏ براي 7 رودخانه مقادير كمتر از 1 را نشان داده كه ناشي از حركات فرايشي است. با تهيه مقاطع طولي 7 رودخانه ياد‌شده، كوژي نيمرخ‌هاي يادشده به ‏همراه اثرات دندانه‌اي ناشي از تغييرات سنگ‌شناسي سنگ بستر آشكار شد. به‌گونه‌اي كه بالاترين كوژي وابسته به رودخانه شماره 5 است كه در ميانه نيمه شمالي گسل قرار دارد. از اين ‏مطالعات مشخص شد كه مقادير فعاليت فرايشي در پايانه‌هاي اين نيمه، فعاليتي با نرخ كم و در بخش مياني آن و در نزديكي روستاي حصن مقدار بيشتر و تا حد متوسط دارد.‏

One of the most important tools of recognition for uplifting Movements in an area is study of rivers. The Davaran Mountain Range, which ‎situated between Zarand and Rafsanjan cities, is limited by the Jorjafk fault in the north face. This fault is 160 km long and divided into two ‎northern and southern parts. The north part is in the northern margin of Davaran Mountain Range and 100 km long. The southern part is an ‎intra-mountain fault and 60 km long. In the northern part, thrust faulting of the pre-Neogene rock units over the Neogene-quaternary ‎sediments shows the recent activity movements of this fault, although there is no record of historical and instrumental seismicity of the ‎Jorjafk fault. For investigation of uplifting movements caused by this fault, we studied the morphotectonics of rivers limited to this fault. ‎According to our studies, the sinuosity rates for 21 rivers calculated and gave mean ratio of 1.11. The mean ratio of SL index for 15 major ‎rivers is 165.6. The V index shows less than 1 value for 7 rivers. The long profiles of 7 rivers prepared and all show the concave profiles with ‎the minor dome in their long. The minor dome caused by the lithological variations in floor of the rivers. The greatest concaving belongs to ‎river no 5. Our studies show the moderate uplifting values in central part of the Jorjafk fault, near the Hosen village. The uplifting ‎movements show a reduction from the central to the end point of this fault.‎