تحليل مكاني شاخص‎هاي كيفيت زندگي در شهر تهران

‎ از حدود چهار دهه پيش، جامعه‎شناسان، سياست‎مداران، اقتصاددانان و جغرافي‎دانان، دامنه وسيعي از روش‎هاي آماري را براي تحليل و سنجش كيفيت زندگي افراد و گروه‎ها با هدف دست‎يابي به ابزار مفيدي براي تصميم‎گيري‎هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي مورد استفاده قرار دادند. در اين ميان جغرافي‎دانان، افزون‎بر توسعه شاخص‎هاي كيفيت زندگي، درپي شناسايي و درك الگوبندي جغرافيايي شاخص‎هاي كيفيت زندگي در ارتباط با فرايندهايي هستند كه باعث شكل‎گيري اين الگوها شده‎اند. اين نوشتار با تكيه بر رويكرد عيني در مطالعه كيفيت زندگي با استفاده از روش تحليل مولفه‎هاي اصلي، به توسعه شاخص كيفيت زندگي در شهر تهران مي‎پردازد. چهار مجموعه داده، شامل داده‎هاي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385، تصاوير ماهواره اي ETM+، داده‎هاي آلودگي هوا و لايه‎هاي خدمات شهري براي استخراج شاخص‎هاي كيفيت زندگي، مورد استفاده قرار گرفت. مولفه‎هاي استخراج‎شده شامل وضعيت مسكن و مهارت، دسترسي به خدمات عمومي، كيفيت محيط و وضعيت بيكاري هستند. مولفه‎هاي به‎دست‎آمده و شاخص نهايي كيفيت زندگي، به‎منظور شناسايي و درك الگوهاي جغرافيايي كيفيت زندگي در شهر تهران، مورد تحليل مكاني قرار گرفته است. نتايج تحليل اكتشافي داده‎هاي مكاني، بيانگر وجود خوشه‎بندي (خودهمبستگي مكاني مثبت) و ناهمگني فضايي در توزيع شاخص كيفيت زندگي و مولفه‎هاي چهارگانه آن در سطح نواحي شهر تهران است. تحليل اكتشافي داده‎هاي مكاني، برخي از نواحي كه نياز بيشتري به مداخله عمومي مانند، تدارك برنامه‎هاي اجتماعي و زيرساخت‎هاي عمومي دارند، برجسته ساخته و مي‎تواند سياست‎گذاران را به‎منظور كاهش نابرابري هاي درون شهري هدايت كند.