تحليل شاخص‌هاي اثرگذار بر توسعه اكوتوريسم در مناطق بياباني ايران

‎با شنيدن نام بيابان، آنچه بيش از هر چيز ديگري در ذهن عام تصور خواهد شد، محيطي خشك، بي‎آب و عاري از پوشش گياهي است كه براي آن ارزش اكوسيستمي را متصور نمي‌شوند، در حالي‎كه بيابان چالشي بوم‎شناختي در حيات كره زمين است. درمقابل در تفكر سيستمي، بيابان نه‎تنها به‎دليل وجود گونه‌هايي منحصربه‎فرد و توان اكولوژيكي ويژه نعمتي الهي به‎شمار مي‎رود، بلكه قابليت‌ها و ارزش‌هاي اقتصادي ـ اجتماعي آن، توان بالايي را براي اين بوم‎زيست رقم‎زده است. اين پژوهش برآن است تا با نگاه به جاذبه‌ها و قابليت‌هاي زيستي و اقتصادي بيابان‌ها، ذهن را متوجه امكان‌سنجي جاذبه‌هاي بوم‎شناختي قابل سرمايه‌گذاري در بيابان‌هاي ايران و توجه به اكوتوريسم در اين نواحي كند؛ زيرا بيابان يك منبع اقتصادي بي‎مانند و مستعد است كه در راستاي اهداف توسعه پايدار، موجب حفاظت زيستي و سودآوري اقتصادي اين مناطق مي‌شود. در پژوهش پيش رو، به‎منظور بررسي و تعيين ابعاد مختلف اكوتوريسم پايدار بيابان‌هاي ايران با كمك الگوريتم دلفي، به تعيين اهداف مورد نظر پرداخته شده است. براي تجزيه‎وتحليل داده‌ها با استفاده از نظرات متخصصان مختلف، شاخص‌هاي اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي شناسايي و از تحليل عاملي براي تفسير داده‌ها استفاده شده است. يافته‌هاي تحليل عاملي نشان‎دهنده آن است كه پنج عامل گسترش مشاركت، تحول كالبدي، افزايش آگاهي محيطي، افزايش جمعيت و افزايش قيمت زمين با درصد واريانس 893/69، بيشترين آثار مثبت ناشي از تغييرات مربوط به پيامدهاي اكوتوريسم نواحي بياباني را تبيين مي‌كنند و 107/30 درصد مربوط به پيامدهاي منفي بوده است. اين امر نشان‎دهنده اثرگذاري پيامدهاي مثبت بيش از پيامدهاي منفي است. با توجه به ابعاد و شاخص‎هاي اكوتوريسم، با اطمينان به‎نسبت خوبي مي توان انتظار داشت كه اكوتوريسم زمينه‎هاي رونق اقتصادي ـ اجتماعي جوامع بياباني و حفاطت از طبيعت بيابان را به‎همراه داشته باشد.