سلجوقيان و حمايت از ادبيّات فارسي

The Seljuks Patronage of Persian Literature

در دوره‌اي كه سلجوقيان (431-590) بر ايران حكومت مي‌‌كردند، تعداد قابل توجّهي از شعرا و نويسندگان در مناطق تحت نفوذ آنان زندگي مي‌‌كردند. اين مقاله با بررسي پادشاهان سلجوقي و وزيران آنان و نيز رجالي كه در عصر ايشان مي‌‌زيسته‌اند، سعي دارد نشان دهد هر يك از اين افراد تا چه حدّ از ادبيّات فارسي حمايت كرده‌اند. در مرحله بعد، تمام حاميان ادبيّات در اين دوره در شش گروه شاهان، وزيران، حاكمان شهرها، كاركنان ديواني، علويان، امراي لشكري تقسيم‌بندي شده‌اند تا مشخص شود هر يك از اين طبقات تا چه اندازه حامي ادبيّات فارسي بوده‌اند. مقاله به اين نتيجه مي‌‌رسد كه سلجوقيان ـ به‌جز چند مورد استثنا ـ تمايل زيادي به حمايت از ادبيّات فارسي نداشته‌اند. از اتّفاقات مثبتي كه در اين دوره مي‌‌افتد، شكل‌گيري طبقه جديدي از حاكمان محلّي است كه تا اندازه‌اي حامي ادبيّات بوده‌اند و نيز قدرت‌گيري گروه‌هايي نظير شيعيان و اسماعيليان. اين مراكز قدرت جديد، همزمان با افزايش قدرت خود، از مسايل فرهنگي هم حمايت مي‌‌كرده‌اند. ترك بودن خاندان حاكم، نقش چنداني در بي‌علاقگي به ادبيّات فارسي نداشته و بيشتر كساني كه به شاعران بي‌مهري مي‌كرده‌اند، درباريان ايراني بوده‌اند.

During the reign of the Seljuks (431–590), a considerable number of Persian poets and writers lived in their territory. Reviewing the lives of the kings, and that of their ministers and other politicians and dignitaries of Seljuks ear, this article tries to show how much each of these individuals had supported Persian literature. At the next step, the patrons are classified in six categories: the kings, the ministers, the local rulers, the court staffs, the Alavids and the military commanders, to determine to what extent each of these classes was pro-Persian literature. The conclusion is that Seljuks, with the exception of few ones, were not that much inclined to patronize Persian literature. However, the development of a new class of local rulers who were relatively considered as literature patrons and the empowerment of some groups like Shias and Ismailis were the positive events that occurred during this period. Along with their increased power, these new centers of power also supported other cultural issues. The Turkish origin of the ruling dynasty had a negligible influence on their apathy in Persian literature and most of the people who disregarded the poets were of Iranian court.