بررسي مقايسه‌اي ساختار تشريحي ساقه و نمو تخمك در چهار رقم سويا (Glycine max L. merr) در شرايط تنش كم‌آبي

The comparative study of anatomical structure of stem and ovule development of four cultivars of Glycine max L. merr in water deficit stress

تنش كم‌آبی از مهم‌ترين عوامل محدود كننده‌ای است كه از جنبه‌های مختلف بر رشد و نمو رويشی و زايشی گياهان تأثيرگذار است. باتوجه به اهميت گياه سويا، به عنوان يك گياه مهم روغنی، به منظور شناسايی ارقام مقاوم به كم‌آبی و همچنين ارزيابی آثار تنش كم‌آبی بر ويژگی‌های تشريحی ساقه و نمو اندام زايشی ماده چهار رقم سويا (كلارك، كلين، M9 و L17)، دو آزمايش جداگانه در قالب طرح بلوك‌های كاملاً تصادفی در سه تكرار اجرا شد. در آزمايش اول در شرايط بهينه گياهان بر اساس 50 ميلی‌متر تبخير از زمان جوانه‌زنی تا پايان دوره رشد آبياری شدند، و آزمايش دوم در شرايط تنش كم‌آبی اجرا شد. آبياری پس از 150 ميلی‌متر تبخير از تشتك تبخير صورت گرفت. نتيجه آزمايش‌ها نشان داد كه اثر تنش كم‌آبی بر ضخامت و تعداد لايه‌های پوست، وسعت بافت آوند آبكش، وسعت بافت آوند چوبی، قطر دهانه آوند چوبی، تعداد رديف‌های آوند چوبی، تعداد آوندها در ساقه، ضخامت مغز، ضخامت استوانه مركزی، قطر ساقه و تعداد كُرك معنی‌دار بوده است. به غير از رقم كلارك، در ساير ارقام تسريع نسبی تكوين كيسه رويانی مشاهده شد. بررسی شاخص‌های تشريحی در چهار رقم بررسی شده نشان داد كه رقم كلين نسبت به سه رقم ديگر از مقاومت بالاتری در برابر تنش كم‌آبی برخوردار است.

Drought stress is one of the most important limiting factors that affect different aspects of plants vegetative and reproductive growth. It is one of the most important limiting factors of crop productivity. Regarding to the importance of soybean as an oilseed plant, and in order to identify the drought tolerant cultivars as well as evaluating of the effects of drought stress on anatomical structureof four soybean cultivars (Clin, Clark, M9 and L17), two series of experiments were carried out as randomized complete design. In the first experiment, at optimum conditions, plants were irrigated after 50 mm evaporation from germination to the end of growing period, whereas the second experiment was irrigated after 150 mm (sever stress) evaporation from evaporation pan. The results showed that the effect of water deficit stress on cortex thickness and number of layers, Phloem and xylem thickness, diameter of vessel elements, number of vessel element rows, number of vessel elements in stem, pith and stele thickness, stem diameter and number of trichomes were significant. Relative acceleration of embryo sac development was observed in all plants under water deficit stress except for Clark cultivar. Evaluation of anatomical factors on these cultivars showed that Clin cultivar was more tolerant to water deficit stress compared to other cultivars.