بررسي تمثيلي مانوي بر اساس الگوي اسطورۀ آفرينش به زبان پارسي ميانه

A Manichaean Parable Based on the Pattern of Cosmogony in Middle Persian

در این جُستار خواننده نخست با كلیاتی دربارۀ مانویت و اسطورۀ آفرینش در كیش مانی آشنا می‌شود. آن‌گاه نگارنده، با تعریف نوع ادبی تمثیل و داستان تمثیلی، اسطورۀ آفرینش مانویت را به مثابۀ داستانی تمثیلی در نظر می‌گیرد و بر نقش تمثیل، در جایگاه یكی از ابزار‌های فن بلاغت در آسان ‌فهم‌كردن اصول دینی، فلسفی و اخلاقی برای تودة مردم، تأكید می‌كند. با این مقدمات، تمثیلی مانوی به زبان پارسی میانه بر اساس الگوی اسطورۀ آفرینش مانی بررسی و تحلیل می‌شود. این داستان با بیانی نمادین به اسارت نخستین انسان در زندانِ ماده اشاره دارد. بررسی حاضر به یاری مقایسۀ شخصیت‌ها و عناصر سازندۀ اسطورۀ آفرینش مانی با این داستان تمثیلی صورت می‌گیرد.

This paper first familiarizes the reader with some general information aboutManichaeism and Manichaean cosmogony. Then, after defining “parable” as a literarygenre, the whole Manichaean myth of creation is considered as a parable. At the nextstage, the role of parable is emphasized as a tool to facilitate the understanding ofreligious, philosophical, and moral doctrines for the masses. After defining, andestablishing the functional capability of parable, a Manichaean Middle Persian parableis studied and analyzed, according to the pattern of the Manichaean myth of creation.At the end, a comprehensive comparison is made between the characters and elementsof the Manichaean myth of creation and the Middle Persian parable.