مكاتب ظاهرگرا در تفسير قرآن

The Literalist School in the Interpretation of The Holy Quran

در تاريخ تفسير قرآن شاهد مكاتب مختلف تفسيري در باب فهم و برداشت آيات الهي هستيم كه از يك سو، هر كدام در بستر و ريشه‌ها و عواملي شكل گرفته و از ديگر سو، هر يك از آنها، آثار و تاثيرات خود را بر حوزه انديشه اسلامي بر جاي گذاشته است. در اين مقاله از ميان مكاتب مختلف و فراوان تفسيري، به بررسي مكتبي عمده و كاملاً متمايز كه خود شامل مكاتب فرعي ديگري مي‌شود، پرداخته و در باره مباني آن سخن خواهيم گفت. اين مكتب كه در طول زمان و تاريخ اسلام به حيات خود ادامه داده و افراد زيادي را زير لواي خود گرفته، عبارت است از مكتب تفسير ظاهري. مراد از تفسير ظاهري، تفسيري است كه بر اساس وضع و قراردادهاي لفظي و يا دلالت‌هاي عقلي انجام گيرد و مكاتب ظاهرگرا، مكاتبي هستند كه استناد به ظاهر آيات و مدلول لفظي آنها را در تفسير قرآن، لازم مي‌دانند. از اين رو، اين مكتب در مقابل مكتب باطني - غيرظاهري- قرار دارد. بنابراين، عنوان مكتب تفسير ظاهري، عنوان عامي است كه بر هر مكتب و نظريه‌اي كه با اين مبنا به تفسير بپردازد، اطلاق مي‌شود. اين مكتب، طيف‌هاي گوناگوني را شامل مي‌شود كه مهمترين آنها را يادآوري مي‌كنيم.