نگرشي نو بر مباني فقهي حكم كالبد شكافي بر اساس آراي امام خميني(س)

A New Approach to Jurisprudential Fundamentals of Dissection on the Basis of Imam Khomeini’s Viewpoints

: از مسايل نوين علوم پزشكي، مساله كالبد شكافي است كه هر چند با اهداف اوليه متفاوتي مثل نجات جان فرزند زنده در شكم مادري كه از دنيا رفته يا آموزش دانشجويان رشته علوم پزشكي و... صورت مي پذيرد، اما هدف نهايي تامين سلامت بهتر و بيشتر انسان است. از آنجا كه اين مسيله سابقه طولاني ندارد، فقهاي گذشته درباره حكم شرعي آن به‌طور خاص بحث نكرده‌اند. نوشتار حاضر در صدد بحث پيرامون حكم شرعي اين موضوع و برخي مسايل مربوط به آن بر مبناي آراي امام خميني است، كه پس از توضيح مختصري پيرامون «اصل اباحه» به عنوان اصل اولي در مورد اشيا و افعال، به بررسي ادله‌اي كه ممكن است براي خروج از اين اصل در مسيله تشريح جسد به آنها استناد گردد، پرداخته و به اين نتيجه رسيده‌‌ايم كه كالبد شكافي جسد مسلمان در شرايط عادي به دليل روايات معتبر و متعددي كه بر لزوم حفظ احترام بدن ميت مسلمان دلالت دارند، جايز نيست، اما در شرايط اضطراري اين حكم مي‌تواند به صورت موقت تغيير كند. همچنين كالبدشكافي افراد غيرمسلمان و نيز اشخاص به ظاهر مسلماني كه به دليل دشمني با اهل بيت(ع)، احكام كفار برآنها جاري مي‌گردد، بلا اشكال است. همچنين مسيله لزوم پرداخت ديه به سبب قطع اعضاي بدن ميت و نحوه عمل به روايات مربوط به آن در ارتباط با كالبد شكافي مطرح شده است ودر پايان به حكم اخلاقي كالبدشكافي پرداخته شده و به اين نكته اشاره شده كه حتي در مواردي كه اين عمل مشروعيت فقهي دارد، از جهت اخلاقي نامطلوب بوده و لذا جز در موارد ضروري نبايد به انجام آن مبادرت ورزيد.

Dissection is among new medical issues whose ultimate goal is safeguarding human health through education or even dissection of a pregnant dead mother to rescue her baby. Since it is not an old problem, jurisprudents in the past did not issue an fatwa on it. The present article is an attempt to discuss the canonical decree on the subject and its related issues on the basis of Imam Khomeini’s viewpoints. In the first place, therefore, the principle of permissibility regarding the things and acts is discussed to find an outlet to dissection. It is concluded that according to authentic traditions dissection of a Muslim dead body is not allowed under normal circumstances because preserving the dignity of a Muslim dead body is obligatory. But this decree can change at the time of necessity. Also it is mandatory to pay compensation to the relatives of a diseased whose body is dissected and organs taken out.