خوب و خواستني: نقدي بر فلسفه اخلاق ميل

در اين مقاله نكته‌اي را به بررسي و نقد مي‌گذاريم كه در مبحث سودانگاري يا فايده‌گرايي مهم‌تر و مسيله‌آميخته‌تر جلوه كرده است؛ و آن نكته اين است كه اگر مغالطه طبيعت‌گرايي مورد نظر جورج ادوارد مور شكل ديگري از همان مسيله هيوم، يعني استنتاج منطقاً نامجاز بايد اخلاقي از است، باشد، آيا استيوارت ميل در پي‌ريزي اخلاق فايده‌گرا و مساوي قرار دادن خوب با خواستني، مرتكب آن شده است؟ پاسخ نگارنده به اين پرسش منفي است. خواهم كوشيد تا با تحليل روش و شيوه نزديك شدن ميل به بحثِ معنا و مبناي خوب و بد، نشان دهم كه اولاً چرا معادله فوق استنتاجي مغالطي نيست و ثانياً چگونه ميل از "خواستني" به معناي "خواسته شده" به "خواستني" به معناي "شايسته خواستن" نزديك مي‌شود. از نظر ميل، تمرين محاسبه دورانديشانه نفع شخصي و، مهم‌تر از آن، پرورش احساس اجتماعي و گسترده كردن دايره "خود"، كه هر دو به موازات رشد آموزش رخ مي‌دهد، راهي است كه در چارچوب فايده‌گرايي، "استِ" توصيفي را به "بايد" اخلاقي متصل مي‌كند.