وجوه ابهام صرفي در زبان عربي و تاثير آن بر ترجمه قرآن كريم

Etymological Aspects of Ambiguity in Arabic Language and its impact on the translation of the Holy Quran

ابهام ساختارهاي صرفي زبان عربي را مي‌توان به دو نوع تقسيم كرد: 1ـ ابهام‌هايي كه مي‌توانسته به وجود آيند، امّا واضع با اتّخاذ تدابيري مانع آن شده است. 2ـ ساختارهايي كه به صورت بالقوّه ابهام‌آفرين هستند. علماي قديم تنها وجه نخست را به عنوان ابهام (اللَّبْس) برشمرده‌اند، چراكه از ديدگاه ايشان، اصولاً فهم معنا در بستر توجّه به بافت كلام صورت مي‌پذيرد و اين امر ابهام را از ميان مي‌برد. امّا در مطالعات جديد، به نوع دوم كه محور اين پژوهش مي‌باشد، به عنوان ابهام جدّي نگريسته شده است. اين پژوهش‌ها غالباً به صورت موردي و پراكنده به برخي از اين وجوه پرداخته‌اند، امّا در پژوهش حاضر، با طرح دو مقوله همساني صيغي و چندمعنايي صيغي تلاش شده است چارچوب نظري جديد و كاملي ارايه شود. در بُعد تطبيقي نيز بررسي ترجمه‌هاي قرآن كريم نشان مي‌دهد كه اين نوع ابهام نمودِ بسيار بارزي در ترجمه‌ها يافته است. بدين منظور، پس از بررسي ساختارهاي صرفي زبان عربي، آن وجوه كه قابليّت ابهام‌آفريني دارند، مشخّص گرديد و آنگاه با كمك نرم‌افزارهاي رايانه‌اي، ترجمه‌ها مورد بررسي قرار گرفت و نمونه‌ها استخراج گرديد. اين وجوه در انواع كلمه، اعمّ از فعل، اسم و حرف وجود دارد و يازده مورد با عنوان همساني صيغي و هشت مورد به عنوان چندمعنايي صيغي مورد بررسي قرار گرفت. بر اين اساس، مترجم از يك سو بايد از اين ساختارها آگاهي كامل يابد و از سوي ديگر، از تيزبيني لازم براي يافتن قراين زباني و غيرزباني دالّ بر معناي مقصود برخوردار باشد تا از اين رهگذر بتواند يك وجه معنايي را بر وجه ديگر اولويّت بخشد.