كاربست آمايش سرزمين در مديريت قلمروهاي مرزي (نمونه ي موردي؛ شهرستان هاي مرزي خراسان جنوبي)

آمايش سرزمين به­عنوان يكي از گرايش­هاي نوپا در سازماندهي سياسي فضا شناخته مي­شود. ماهيت بنيادي اين گرايش، تركيب روش­هاي اقتصادي، سياسي و برنامه­ريزي است. آمايش به سبب تاكيد بر مديريت سياسي- جغرافيايي فضا، نوعي رويكرد كُل­نِگر به­شمار مي­آيد. آميختگي اين رويكرد با برنامه­ريزي فضايي، مديريت فضا در يك قلمرو مشخص را سازمان­يافته­تر و عيني­تر مي­كند. بر اين پايه، به­كارگيري شاخص­هاي آمايشي در مديريت قلمروهاي مرزي، تا اندازه­ي زيادي مي­تواند چالش­هاي مرزي را شناسايي و راهكارهاي واقع­گرايانه را براي مديريت آن ارائه كند. قلمروهاي مرزي به سبب اهميت ژئوپليتيكي خود، به­ويژه در ايران، همواره جلوه­گاهي از توانمندي يا ناكارامدي مديريت كلان و ملي را نمايان مي­سازد. به­نظر مي­رسد كه بخش قابل توجهي از ناكارامدي در مديريت مرزهاي ايران، به­ويژه مرزهاي شرق كشور، به سبب نبود رويكرد آمايشي باشد. از اين روي، پژوهش حاضر با روش علي-مقايسه­اي به بررسي آمايشي چهار شهرستان مرزي استان خراسان جنوبي، شامل شهرستان­هاي نهبندان، درميان، زيركوه و سربيشه پرداخته است. براي بررسي وضعيت آمايشي اين شهرستان­ها با رويكرد امنيت و توسعه­ي پايدار، توزيع 23 شاخص از شاخص­هاي توسعه شامل شاخص­هاي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي، بهداشتي و زيرساختي در سطح شهرستان­هاي مذكور مطالعه شده است. مفروض اصلي اين پژوهش اين است كه ميان اقتصاد فضا و وضعيت امنيتي هر منطقه، رابطه وجود دارد. برپايه­ي نتايج اين تحقيق، به­نظر مي­رسد كه ناهمگني و توزيع نامطلوب شاخص­هاي توسعه در شهرستان­هاي مرزي استان خراسان جنوبي، بستر مناسبي براي گسست­هاي امنيتي ايجاد مي­كند و به دليل، فرامقياس بودن مسئله­ي امنيت، گسست امنيتي در مقياس محلي، دامنه­ي خود را به مقياس ملي خواهد رساند.