مكاتب روش شناسي در حوزه علوم اجتماعي از تجربه گرايي تا ديالكتيك انتقادي

طي چند دهه اخير، تحقيقات علوم اجتماعي با رويكردهاي مختلف روش شناسي، سعي در كسب شناخت از پديده ها بر اساس تئوري هاي مختلف كردهاند. مكاتب و ديدگاه هاي مؤثر در عرصه روش شناسي در علوم اجتماعي كه توسط دانشمندان و پژوهشگران از دهه هاي 60 و 70 ميلادي مورد پذيرش قرار گرفته و كماكان به حيات خود ادامه مي دهند، عبارت اند از: ديدگاه تجربه گرايي، ديدگاه ماترياليسم، ديدگاه ديالكتيكي - انتقاديي، ديادگاه عقلي گرايي انتقادي، ديدگاه تفسيرگرايي، ديدگاه سيستمي يا كلنگر و ديدگاه رئاليستي، ديدگاه تجربه گرايي شامل ديدگاه كساني است كه بر روش هاي متكي بر حس، تجربه و ادراك تأكيد مي كنند و ارزش بيشتري براي مشاهده، آزمايش و تجربه قائل هستند. از نظر ماترياليست ها، محتوايي شناخت در ذهن به وجود مي آيد و بازتابي است از مفعول شناخت؛ يعني واقعيت هاي عيني، لذا اين واقعيتهاي عيني (ماده) هستند كه بنيان شناخت را تشكيل مي دهند. از ديدگاه ديالكتيكي - انتقادي، پديده هاي اجتماعي را با ديدي انتقادي بايد نگريست و دستيابي به اين مطلب هم با روشهاي تجربي امكانپذير نيست. اما ديدگاه عقلگرايي بر روش استدلال قياسي استوار است و اعتقاد دارد كه حواس انسان هيچ گاه كليت و ضرورت اصول و مفاهيم را در نمي يابد و لذا منشأ ديگري به نام عقل ضرورت دارد. خطوط اصلي روش شناسي تفسيري هم توجه به ابعاد كيفي و ذهني پديده هاي انساني و درون فهمي و همچنين در نظر گرفتن بعد زمان در كار شناخت است. در ديدگاه سيستمي، كل سيستم مورد مطالعه قرار مي گيرد، زيرا چيزي بالاتر از حاصل جمع اجزاي تشكيل دهنده آن است. و در نهايت، رئاليستها نگاهي انتقادي به موضوعات مورد مطالعه دارند و ضرورت را به طور عمده به نيروها و قابليت هاي دروني اشيا معطوف مي دانند.