سميت تدخيني اسانس پنج گونه گياه دارويي روي سوسك شيره-خوار خرما Carpophilus hemipterus (Linnaeus) (Coleoptera: Nitidulidae)و شناسايي تركيبات شيميايي آنها

سمیت تنفسی اسانس پنج گونه گیاه دارویی شامل اكالیپتوسEucalyptus globulus Labill. ، مورتلخ (مریم گلی كارواندری) هرمزگانSalvia mirzayanii Rech. ، بغیض (مشگك)Ducrosia anethifolia Boiss.، آویشن باغی Thymus vulgaris L. و مرزنجوش Majorana hortensis Moench روی لاروهای سن چهار و حشرات كامل سوسك شیره‌خوار خرما Carpophilus hemipterus (Linnaeus) مورد بررسی قرار گرفت. مرگ و میر حشرات كامل در 5 غلظت 1، 5، 10، 20 و 50 میكرولیتر/ حجم 75 میلی‌لیتر از هر اسانس و مرگ و میر لاروها در سه غلظت 10، 20 و 50 میكرولیتر/ حجم 75 میلی‌لیتر در فواصل زمانی 24، 48 و 72 ساعت در 3 تكرار همراه با شاهد مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد كه سمیت تدخینی اسانس-ها با افزایش غلظت و زمان درصد مرگ و میر افزایش می‌یابد به طوری كه پس از 72 ساعت در بالاترین غلظت (50 میكرولیتر/ حجم 75 میلی‌لیتر) روی حشرات كامل به ترتیب فوق برابر 80، 90، 100، 66/86 و 100 درصد و روی لاروهای سن چهار برابر 100، 100، 80، 100 و 100 درصد بود. آنالیز تركیبات شیمیایی اسانس‌ها نشان داد كه در اسانس اكالیپتوس، 1،8- سینئول و آلفا-پینن، در اسانس مرزنجوش لینالول و بتا-پینن، در اسانس مورتلخ، لینالول و كامفور، در اسانس آویشن باغی، كارواكرول و پی- سیمین و در اسانس بغیض، سیس- كریسان تنیل استات و بتا- یودسمول تركیبات اصلی اسانس‌ها بودند. بنابراین با توجه به كارایی بالای اسانس‌های مورد مطالعه علیه C. hemipterus ، ممكن است بتوان از این فرآورده‌های گیاهی به عنوان جایگزینی برای حشره‌كش‌های شیمیایی در برنامه‌های مبارزه با این آفت استفاده كرد.