تاثير بلاغت كلام مولوي در تفضيل حقيقت بر عقل در مثنوي

The impact of the Eloquence of Mavlavi in Preference of Fact to Wisdom in Mathnavi

در اين نوشته جايگاه عقل را از ديدگاه مولوي بررسي كرده ايم در دو حوزه مربوط به معارف بحثي اهل استدلال و دريافت‌ها و تجارب شهوديِ متعلق به عرفان. از دريافت هاي شهودي تنها به معرفت الله توجه كرده و از آن بنا به دلايلي به حقيقت تعبير ‌كرده‌ايم. ملاك بررسي ما صرفا مثنوي مولوي است نه تمام آثار او. در مثنوي عقل در آفرينش و جوهر، از نظر كاركرد و مديريتِ معيشت مادي و كسب معارف بحثي و دانش‌هاي حسي و تجربي مقامي بسيار بلند و بي‌مانند دارد چنان كه هيچ جوهري به شرف آن نمي‌رسد و مولوي از آن با اوصاف والا ياد مي‌كند. با وجود اين در ديدگاه وي عقل به حوزة «حس ديگر»، معارف ذوقي و شهودي، دريافت‌هاي ماوراي منطق مادي، درك خوارق عادات و معجزات انبيا و خصوصا درك جمال حق و وصول به حقيقتِ معرفت كه عشق ثمر عالي‏ترين درجة آن است، راه ندارد.

The present article is an attempt to investigate the place of reason from the point of view of Mawlavi in the tow areas of argumentation and intuitive perceptions and experiences of schools of argumentation and mysticism respectively. In intuitive perception, we have focused on the knowledge of Allah and for reasons we have referred to it as reality. The criterion for our investigation has only been Mawlavi’s Mthnavi, not all his works. in Mawlavi’s Mthnavi, reason in creation and substance has a unique place regarding the function and management of material life and gaining argumentative sciences as well as perceptive and experiential knowledge, so as no substance can achieve its status and Mawlavi refers to it with high admiration. In Mawlavi’s view, however, the reason is not allowed to enter the realm of “the other sense”, knowledge of aesthetics and intuition perceptions beyond material reasoning, understanding habitual acts and miracles of the prophets and especially, understanding the beauty of the Right and arriving at the reality of knowledge the result of which is love.