مطالعه ساختاري- تطبيقي ده نامه هاي ادب فارسي

هدف اين پژوهش، تحليل و شناخت دقيق و علمي آثاري است كه در تاريخ ادبيات فارسي به نام ده نامه شناخته شده اند. ما از آغاز با دو پرسش بنيادين روبه رو بوده ايم: نخست اينكه ده نامه چيست؟ دوم اينكه سرچشمه آنها كجاست؟ براي شناخت، تعريف ده‌نامه‌ها و دريافتن اينكه امكان طبقه بندي به مثابه يك نوع ادبي را دارند يا نه از عوامل روش محور نقد ساختگرا بهره برديم و مطالعه ريشه شناختي اين نوع را با بررسي تاريخ محور منظومه هاي فارسي دنبال كرديم؛ يعني به نوعي تلفيق مطالعه همزماني و درزماني. ده نامه از ديد اين تحقيق، منظومه اي است مستقل و روايي، كه به لحاظ ساختار، دو قالب مثنوي و غزل را تلفيق كرده است. قهرمان يعني عاشق، نامه‌هايي را با مضمون عاشقانه به معشوق مي نويسد و معشوق بدانها پاسخ مي‌دهد. اين نامه ها را پيكي به گيرنده مي رساند. روايت از عاشق شدن قهرمان آغاز مي‌شود و با پشت سر گذاشتن كنشهاي مياني به كنش پاياني (وصال) مي رسد. از بُعد مطالعه اصل و خاستگاه مي توان گفت، عشاق نامه عراقي سرآغاز ده‌نامه سرايي به عنوان نوعي مستقل است، ولي سرچشمه هاي آن را بايد منظومه هاي ويس و رامين و ورقه و گلشاه دانست. غير از عراقي، همام، اوحدي، ابن نصوح، عبيد زاكاني، ركن صاين سمناني، شاه شجاع، ابن عماد و حريري ده نامه سروده اند.