گونه شناسي بيش متني

بينامتنيت نسل اول يعني كريستوا و بارت با نظريه‌پردازان نسل دوم به ويژه ژني و ريفاتر گسترش يافت و به عنوان روشي‌ براي مطالعات ادبي و هنري به كار گرفته شد؛ سپس ژرار ژنت با طرح ترامتنيت موجب جهش بزرگي در اين عرصه از مطالعات شد. ترامتنيت به انواع روابط ممكن و موجود در ميان متنها مي‌پردازد و پنج گونه دارد: بينامتنيت، پيرامتنيت، فرامتنيت، سرمتنيت و بيش‌متنيت.موضوع گونه‌شناسي ادبي- هنري از موضوعات مورد توجه در ترامتنيت است كه يكي از پنج قسم آن يعني سرمتنيت به طور انحصاري به اين موضوع اختصاص يافته است. اما همچنين در بيش‌متنيت نيز بخش قابل توجهي به گونه‌شناسي ويژه‌اي به نام «گونه‌شناسي بيش‌متني» پرداخته شده است. روابط بيش‌متني به بررسي رابطه دو متني مي‌پردازد كه وجود متن دوم به متن اول وابسته است. گونه‌شناسي بيش‌متني به بررسي انواع متنهايي مي‌پردازد كه داراي رابطه برگرفتگي باشند يعني متن دوم از متن اول برگرفته شده باشد. در اين رابطه ژنت شش گونه اصلي بيش‌متني را از يكديگر بازمي‌شناسد : پاستيش، شارژ، فورژري، پارودي، تراوستيسمان و ترانسپوزيسون (جايگشت). اين شش گونه به دو دسته بزرگ تقليدي و تغييري تقسيم مي‌شود. مقاله حاضر مي‌كوشد اين نوع گونه‌شناسي را به طور مختصر معرفي نمايد. گونه‌شناسي ياد شده مي‌تواند در بسياري از تحقيقات ادبي به ويژه ادبيات فارسي مورد استفاده جامعه پژوهشي ايراني قرار گيرد.