منابع معرفت از ديدگاه قاضي عبدالجبار معتزلي

The Sources of Knowledge According Qazi Abd ul-Jabbar al-Mu'tazili

قاضي عبدالجبار از چهره‌هاي معروف كلام معتزلي است كه در حوزۀ «معرفت‌شناسي» آراي قابل ملاحظه‌اي دارد. در نظام كلامي عبدالجبار، مسائل مطرح‌شده در مباحث علم و معرفت و به طور كلي در مباحث كلامي، داراي ترتيب منطقي و استنتاجي است، به طوري كه قضاياي قبلي پايه و اساس قضاياي بعدي و گزاره‌هاي بعدي محصول و نتيجۀ گزاره‌هاي پيشين است. افكار و انديشه‌هاي معرفتي و كلامي قاضي، ريشه در يك سلسله منابع معرفتي دارد؛ منابعي همچون: حواس ظاهري، عقل، علوم ضروري، دليل وحياني و تقليد كه در بين آن‌ها، عقل به معناي قوۀ تفكر نزد قاضي به عنوان منبعي مستقل و ابزاري بسيار مهم براي شناخت مطرح بوده، به طوري كه وي تنها راه رسيدن به معرفت خداوند را نظر و تفكر، يعني همان راه عقل مي‌داند. از نظرگاه قاضي، علم به مدركات كه نتيجۀ ادراك حسي است، پيش‌درآمد علم ضروري و علم ضروري خود از راه استدلال عقلي، پيش‌درآمد علم اكتسابي است.

Qazi Abd ul-Jabbar is a famous figure in the Mu'tazilite Kalam which has considerable opinions on "epistemology". In Abdu l-Jabbar's theological system، the discussed issues in the knowledge and epistemology and generally the theological discussions are of deductive and logical sequence so that the pervious propositions are the bases for the next ones and the next propositions are the consequences and results of the previous. The epistemological and theological thoughts of Qazi are rooted in a chain of knowledge sources such as apparent senses، reason، essential knowledge، revelation and imitation، among which reason as the faculty of thinking according to him is an independent source and a very important instrument for knowledge so that he regards contemplation and thinking، that is the way of reason، as the only way to gain the knowledge of God. From Qazi's point of view، knowledge of the perceived affairs، which is the result of the sense perception، is a prologue for the essential knowledge and the essential knowledge itself by reason argumentation is a prologue for the acquired knowledge.