بررسي امكان تاريخ‌نگاري علم بر مبناي معاني متفاوت از انقلاب علمي

كتاب‌هاي متعددي در حوزه‌هاي تاريخ، جامعه­شناسي و فلسفه علم، تحت عنوان انقلاب علمي وجود دارد. ممكن است گمان برود همان‌گونه­كه مورّخان، تاريخ جنگ ويتنام را نوشته‌اند، چيزي به نام انقلابِ علمي وجود دارد كه مورّخان آن را ثبت كرده‌اند. در اين مقاله نشان داده مي­شود كه اين تصور اوليه را تا آنجا بايد تصحيح كرد كه پرسيد: آيا اساساً مي‌توان تاريخي از علم جديد به نگارش درآورد كه در آن انقلاب وجود داشته باشد؟ به بيان دقيق‌تر، آيا امكان دارد كه يك مورخ و نه فيلسوف يا دانشمند، سير تحولات علم جديد را ثبت كند و در آن به كشفِ تاريخيِ انقلاب نايل آيد؟ پاسخ ما بر اساس معاني متفاوت از انقلاب علمي يكسان نيست؛ دست‌كم به دو معنا از انقلاب علمي، انقلاب شبه‌سياسي و انقلاب‌هاي علمي تامس كوهن، چنين امكاني وجود ندارد. در اينجا نشان داده مي‌شود تاريخ‌نگاري علم بر مبناي انقلاب علمي به دو معناي فوق از انقلاب يا بر پايه شواهد روشن تاريخي شكل نگرفته و يا با پيش‌‌‌‌فرض‌هاي فلسفي انجام شده است؛ اما امكان تحقق تاريخي معناي سوم از انقلاب، انقلاب علمي پسيني، بدون پيش‌فرض فلسفي و مستند به تحقيقات تاريخي وجود دارد.