بررسي جايگاه سياست يكپارچه‌سازي فرهنگي در تمركزگرايي دولت رضا‌شاه

وقوع كودتاي 1299ه. ش و پس از آن به حكومت رسيدن رضاخان مرحله نويني را در تكاپوي تاريخي جامعة ايران رقم زد. دولت وي براي رسيدن به ثبات سياسي، اصل تمركز را در همة ابعاد سياسي، اقتصادي، اجتماعي و نظامي، سرلوحة برنامه‌هاي خود قرار داد. به لحاظ فرهنگي دولت رضاشاه در صدد بود با اعمال سياست يكپارچه‌سازي فرهنگي، تمركزگرايي قدرت را محقق سازد؛ چرا كه ديگر سياست هاي دولت رضاشاه همچون ايجاد ارتشي واحد، اسكان عشاير، عرفي كردن قوانين و مواردي از اين قبيل نمي‌تواست موجب دوام و بقاي تمركز قدرت وي شوند. تنوع قومي و فرهنگي جامعة ايران به همراه تنوع اقليمي، خود مانع عمده‌اي بر سر اين راه بود؛ بنابراين، دولت رضاشاه تلاش داشت با از بين بردن اختلافات فرهنگي جامعة ايران و تبديل آن به جامعه اي با زبان و فرهنگ و آداب و رسوم مشترك به زعم خويش ملتي با زبان و فرهنگ و آداب و رسوم و معتقدات و آرمان هاي مشترك به وجود آورد و سياست تمركزگرايي را نهادينه سازد. در همين راستا دولت از طريق گسترش و ايجاد مدارس آموزشي نوين و سازمان‌هايي نظير سازمان پرورش افكار در صدد برآمد اين آرمان را در راستاي تحقق اصل تمركزگرايي پيگيري نمايد. اين‌كه دولت رضاشاه تا چه اندازه موفق شد اين هدف را تحقق بخشد خود موضوعي است جداگانه، اما اين‌كه اعمال سياست يكپارچه­ سازي فرهنگي رضاشاه با در نظر گرفتن تنوع اقليمي و فرهنگي و زباني جامعة ايران چه جايگاهي در تمركزگرايي دولت رضاشاه داشت؟ مسئله‌اي است كه اين مقاله در صدد تبيين و تحليل آن است.