انديشه سياسي ابي الصلاح حلبي

با آغاز عصر غيبت امام معصومي و حاكميت شرايط خاص سياسي در دوره اول پس از غيبت، فقيهان شيعه با سؤالات جدي درباره حكومت و مباني مشروعيت آن در عصر غيبت، چگونگي زندگي شيعيان در قلمرو اقتدار حكومت هاي موجود و چگونگي اجراي احكام مربوط به حدود، قضاء امر به معروف و نهي از منكر، جهاد، نماز جمعه و ... مطابق آيين شيعي و بالأخره حيطه مسؤوليت فقيهان شيعه در اين عصر مواجه گرديدند. شيخ ابي الصلاح (374 - 447 ه ) كه يكي از شاگردان برجسته سيد مرتضي (355- 436 ه.) و شاگرد و جانشين شيخ مفيد (336 - 413 ھ) بوده و از سوي ايشان براي تدريس و انجام امور ديني اهل بلاد حلب منصوب شده بود، در ادامه تلاش هاي اساتيد خويش (شيخ مفيد، سيد مرتضي و شيخ طوسي) در پاسخ به معضلات عصر غيبت، سعي كرد به تبيين مسائل مختلف درباره اصل ضرورت رياست و حكومت، مباني مشروعيت آن، چگونگي زندگي در قلمرو حكومت هاي موجود و وضعيت احكام حكومتي شيعيان بپردازد. با مراجعه به ديدگاه ها و نظريات ايشان در خلال ابواب مختلف فقهي از جمله قضاء اقامه حدود، جهاد، امر به معروف و نهي از منكر، نماز جمعه و ابواب كلامي از جمله مباحث امامت و غيبت، مي توان مجموع نظريات سياسي ايشان را استخراج كرد. بنابراين در تحقيق حاضر با مراجعه به اين آرا و نظريات، تلاش كرده ايم انديشه سياسي ايشان را كه بيانگر چگونگي شكل گيري انديشه هاي اوليه فقهاي شيعه درباره مسائل سياسي است، بررسي و تبيين كنيم. براي رسيدن به اين مقصود، ابتدا تصويري اجمالي از زندگي و اوضاع سياسي، اجتماعي مركز خلافت عباسي و حكومت بلاد حلب در دوران حيات ايشان ترسيم كرده ايم. آن گاه با بيان جايگاه سياست در انديشه ايشان، به اصل ضرورت رياست و حكومت پرداخته و با استنباط از نوشته هاي ايشان انواع حكومت و مباني مشروعيت هر يك از آنها را از ديدگاه وي مورد بررسي قرار داده ايم. در پايان ملزومات يك حكومت شيعي را از منظر ايشان تك تك ارزيابي شده است.